Poep en pies

Poep en pies

Boze boeren, veestapelhalvering, stikstofuitstoot, het nieuws staat er vol mee momenteel, en terecht! Het gaat over ons eten, onze toekomst, onze boeren en de natuur. Pfff, ingewikkeld is het wel.

Vlees, vegetarisch of veganistisch

Lang heb ik gedacht dat CO2- en methaanuitstoot door de vee-industrie slecht is voor het klimaat; je hoort en leest dat immers overal. Inmiddels kijk ik daar anders tegenaan. In dit blog leg ik uit waarom. Ik heb getwijfeld dit blog te schrijven, omdat het kan overkomen of ik een mening heb over mensen die bewust geen vlees of dierlijke producten eten. Het is zeker niet mijn bedoeling vegetariërs of veganisten te kwetsen, omdat ik ervaar dat we ons in essentie voor hetzelfde inzetten: voor een eerlijke en duurzame wereld. Ik heb daar veel respect voor, want er is moed voor nodig om voorop te lopen. Daarnaast zijn er natuurlijk tal van redenen (naast CO2- en methaanuitstoot, waar dit artikel over gaat) waarom mensen er voor kiezen wel of geen vlees te eten. Dat mag iedereen voor zichzelf beslissen.

Wetenschapper

Wel vind ik het belangrijk dat het juiste gesprek gevoerd wordt en de goede beleidskeuzes worden gemaakt. Na veel lezen, praten en steeds zo goed mogelijk mijn boerenverstand gebruiken, ben ik er in afgelopen jaren achter gekomen dat er iets niet klopt aan wat er rondom dit onderwerp aan feiten wordt gebracht. De discussie over ons voedselproductiesysteem, zoals deze momenteel wordt gevoerd, is scheef. Alleen door van de juiste uitgangspunten uit te gaan, kan de discussie op een realistische manier gevoerd worden. Ik wil erbij vermelden dat ik geen wetenschapper ben en zelf ook nog dagelijks bijleer over dit onderwerp. Ik sta altijd open voor nieuwe inzichten.

Misverstand

Dieren zijn net als mensen onderdeel van de eeuwenoude kringloop; eten en gegeten worden. Vleesconsumptie is in zoverre niet de oorzaak van het klimaatprobleem, hooguit de wijze waarop het geproduceerd wordt. Feit is dat de productie van eiwitrijke voedingsmiddelen veel energie kost. Zo kost het verbouwen van het diervoeder energie, de groei van het dier kost energie, het verwarmen van de stal kost energie en ook het vervoer kost energie. Bij het verbruik van energie, komt CO2 vrij en vaak ook stikstofverbindingen. Nu wordt al deze uitstoot vaak op een hoop gegooid in de huidige berichtgeving.  Er dient alleen een onderscheid gemaakt te worden tussen dat wat het dier zelf gebruikt en uitstoot en het gebruik van fossiele brandstof. Het dier zorgt voor uitstoot van CO2 en methaangas, dat klopt, alleen deze zelfde stoffen zijn ook eerst vastgelegd tijdens de groei van het plantaardige voedsel van de dieren. Planten groeien namelijk door CO2 en stikstof op te nemen uit de lucht of uit de bodem. Deze uitstoot, wat het grootste deel van de cijfers over veeteelt betreft, is dus klimaatneutraal en genereert geen toevoeging aan de kringloop. De CO2 die vrijkomt bij het gebruik van machines, het produceren van kunstmest en het vervoer doet dat wél. Dit geldt zowel voor de productie van dierlijke als plantaardige producten.

Beleid

Voor dierenwelzijn is het misschien beter minder vlees en zuivel te consumeren. Maar vlees bannen en de herkauwer de schuld geven, is onrealistisch. Dieren zijn een vast onderdeel in de kringloop, waarbij mest onmisbaar is om plantaardige voeding te verbouwen. Daarnaast is het jammer dat alle aandacht die gaat naar de invloed van vee, afleidt van het verbruik van fossiele brandstoffen. Het beleid in de landbouw zou naast dierenwelzijn, moeten gaan over het minderen van het gebruik van fossiele brandstoffen, kunstmest en gif, niet over het wel of niet aanhouden van de bestaande veestapel. Een ander punt is dat er momenteel vaak geroepen wordt, dat we niet zo veel voor de wereldmarkt hoeven te produceren, daar zit wat in. Daar hoort alleen bij, dat we ook minder moeten onttrekken aan de wereldmarkt. Bekijk je eigen boodschappenmandje maar eens, hoeveel er uit het buitenland komt: graan (dus pasta, brood en koek), rijst, koffie, wijn, fruit en zelfs vaak vlees.

Vleesvervangers

Als we in plaats van het eten van lokaal grotendeels gras gevoerd rundvlees, als alternatief multiprocessed vegetarische vervangers consumeren – waarin veelal grondstoffen van de andere kant van de wereld voor worden gehaald – dan is zowel voor je gezondheid, als voor het klimaat, sterk de vraag of het er beter van wordt. Om het nog maar niet te hebben over de mensen aan de andere kant van de wereld, die toch al gemiddeld meer voedselschaarste kennen. Hiermee wil ik niet zeggen dat vegetarische vleesvervangers minder goed zijn. Het ligt er aan hoe het geproduceerd is, wat er in zit en waar het vandaan komt. Ik wil er vooral mee zeggen, dat het een niet per definitie beter is dan het ander. Het is alleen moeilijk dit dwars door alle marketing heen te kunnen ontdekken.

Stikstof

Is er dan niets aan de hand met vlees? Dat ligt er aan hoe je het bekijkt. Momenteel is er veel discussie over stikstof. Uit de mest van dieren, met name rundvee, komt ammoniak vrij, met name wanneer poep en pies zich mengen in een mestkelder. Ammoniak is een stikstofverbinding (NH3), die in de natuur veel voorkomt en een belangrijke voedingsbron is voor het leven. Waar het probleem zit, is dat we met het huidige systeem de balans verstoren. Door veel veevoer te importeren en kunstmest te gebruiken, voegen we stikstof aan onze kringloop toe. Ammoniak komt in gasvorm vrij, maar een groot deel ervan daalt in een vrij kleine straal weer neer. De hoeveelheid beschikbare voedingsstoffen voor planten neemt daardoor op die plekken toe. Goed nieuws zou je zeggen. Maar net als met alles, is “te” niet goed. De grond verzuurt, mineralen spoelen uit en de biodiversiteit neemt af.

Kringlooplandbouw

Biodynamische boerenbedrijven of natuurinclusieve landbouwbedrijven verstoren deze balans nauwelijks. Dit omdat op deze bedrijven in de kringloop gewerkt wordt, geen veevoer geïmporteerd wordt, geen kunstmest wordt toegevoegd en de koeien minder op stal staan en er geen drijfmest kelders gebruikt worden. Ook is er veel meer biodiversiteit en aandacht voor een gezonde bodem. Door het niet of minder ploegen en het bedekt houden van de bodem, wordt ook meer CO2 vastgelegd. Deze bedrijven blijken bovendien op effectieve wijze veel voedsel te kunnen produceren. Er is dus al bewijs in de praktijk dat er mogelijkheden zijn om voedsel te produceren, inclusief vlees, op een manier die het milieu nauwelijks belast. Dat is goed nieuws, want als het gaat om onze consumptiepatronen dan zijn er heel wat dingen die we indien nodig kunnen missen, maar voedsel hoort daar niet bij.

Boeren

We hebben in Nederland fantastische boeren. In heel de wereld wordt er tegen onze innovatieve boeren opgekeken. Behalve in Nederland zelf, daar is vooral veel commentaar op de boeren. Ze krijgen van veel dingen de schuld. Als boerendochter en als mens doet me dat pijn. Niet dat ik vind dat er niets veranderd hoeft te worden in de agrarische sector. Dat vind ik namelijk wel. Maar laten we elkaar proberen te begrijpen. Het is eigenlijk bizar dat we niet veel meer waarde hechten aan het eten uit eigen land. Vrijwel nergens zijn de landbouwregels zo streng als hier. Vrijwel nergens wordt er veiliger voedsel geproduceerd dan hier. Vrijwel nergens zijn de regels rondom dierenwelzijn zo hoog als hier.

Uitdagingen

De uitdagingen waar we nu voor staan kan de boer niet alleen aan. Al decennia lang zijn alle extra maatregelen, die in ons aller belang genomen moesten worden, voor rekening van de boer gekomen. Concurreren met de wereldmarkt en voldoen aan de Nederlandse regelgeving, het is een ontzettend ingewikkeld speelveld als ondernemer. De rek is eruit, veel boeren staan met de rug tegen de muur. Het is vast een van de redenen dat er zo veel (begrijpelijke) boosheid is onder de boeren. Het huidige systeem is mijn inziens een doodlopende weg. Concurreren met landen waar grond en loon veel minder kosten, zal uiteindelijk betekenen dat we hier vrijwel geen boer over houden. Maar geen eigen voedsel produceren is als land wel ongeveer het domste wat je kunt doen. Maar wat dan?

Samen

Het kan anders. Juist in Nederland met al onze expertise en intelligente hardwerkende boeren. Als we met zijn allen in gaan zien dat het een gezamenlijk belang is. Dat het gaat om onze eigen toekomst. Als we willen, kunnen we het systeem veranderen. Dan zijn we wel met zijn allen aan zet, zowel de overheid, de supermarkten, de banken, de boeren en de burgers. Met een doel voor ogen. Het lijkt me fantastisch als op een dag Nederland het eerste land is waar we volledig klimaatneutraal ons voedsel verbouwen, zonder gif en in balans met de natuur. Een systeem waar ook volgende generaties mee door kunnen. Dat boeren weer trots zijn op hun werk en de burger weer trots op de boer. Gezond voedsel, onze eerste levensbehoefte. De hele wereld kijkt naar Nederland als het gaat om landbouw. Hoe gaaf zou het zijn als dat lukt!

Het kan

Ik heb met eigen ogen gezien dat het kan. Boerenbedrijven waar echt een grote hoeveelheid fantastisch eten wordt geproduceerd, op een diervriendelijke manier, biologisch en volledig in de kringloop. Juist door de technologische ontwikkelingen en alle opgebouwde kennis over de processen en de natuur, zijn we nu zover dat het kan. Ja, ik weet dat als alle boeren dat gaan doen, er ook een goede afzetmarkt voor de producten moet zijn. Daar heeft de burger zijn rol te vervullen. En ja, ik weet ook dat volledig in de kringloop opereren, zal betekenen dat er minder vee gehouden zal worden. Maar niet minder vee als doel op zich, alleen dat wat nodig is als natuurlijk gevolg van landbouw in de kringloop.

Wie zou er willen?

Zijn er boeren die, zonder financieel in de problemen te komen, begeleid willen worden naar een kringloopsysteem? Zijn er supermarkten of andere partijen die zich er voor in willen zetten om deze producten volop onder de aandacht te brengen, te verkopen én te zorgen dat de boer een goede prijs krijgt? Zijn er burgers bereid voor gezonde voeding én een gezonde leefomgeving een eerlijke prijs te betalen? (Deze prijs hoeft misschien niet eens hoger te liggen, als we bijvoorbeeld natuurinclusieve bedrijven ook voor natuurbeheer gaan waarderen en bereid zijn meer met de seizoenen mee te eten). Zijn er politieke partijen en banken bereid om het speelveld te creëren?

Alles is mogelijk

Zoals gezegd, het is een gezamenlijk probleem, dat we ook gezamenlijk op dienen te lossen. Zeg nou niet gelijk dat het niet kan, want alles wat we nu normaal vinden, hebben we ook ooit bedacht. Honderd jaar geleden hadden we niet kunnen bedenken dat we onze groenten voorgesneden in plastic zakjes in een supermarkt zouden kopen en dat een robot de koeien melkt. Misschien moeten we een team van experts, onafhankelijk van de politieke partijen, laten kijken naar deze complexe uitdaging. Misschien kunnen zij een stip op de horizon plaatsen en de rol van alle schakels daarin weergeven. Consumentengedrag is te beïnvloeden, technologische ontwikkelingen bieden nieuwe kansen, ketensamenwerking is heel goed mogelijk en alle noodzakelijke kennis is al beschikbaar. Alles is mogelijk, als we maar willen!

Lokaal vlees kopen

Wil je graag vlees uit de buurt – van koeien die heerlijk in de wei hebben gestaan (=minder poep en pies vermenging en dus minder ammoniak) – bij de boer kopen? Eerlijk vlees, zonder toevoegingen, antibiotica en veilig, diervriendelijk of biologisch geproduceerd in Nederland? Groot gelijk! Je helpt de kleinschalige veehouderij in stand te houden en verminderd CO2 uitstoot, doordat vlees/diervoeders/dieren niet tussen landen vervoerd worden. Platformen als Regiovlees, Lekkersdichtbij, Lokaal en Lekker en Hallo Boer helpen je om lokaal de weg te vinden.

Vlees uit de supermarkt

Op vleesverpakkingen zijn bepaalde keurmerken te vinden. Deze geven onder andere inzicht in hoe het dier heeft geleefd en of het vlees is geproduceerd met extra aandacht voor natuur en milieu. Milieu Centraal heeft met medewerking van het Voedingscentrum en andere experts een aantal topkeurmerken aangewezen, die het hoogst scoren op controle, transparantie, milieu, dierenwelzijn of mens en werk. Voor vlees zijn dat:

Als er één van deze keurmerken op het etiket staat, betekent dat dat dieren onder betere omstandigheden geleefd hebben. Daarnaast zijn er andere keurmerken die extra aandacht schenken aan dierenwelzijn, zoals scharrelkeurmerken. Deze producten zijn vaak duurder dan gangbare vleesproducten. Dit komt doordat de kosten voor de veehouder hoger zijn, bijvoorbeeld omdat de dieren meer ruimte krijgen, voer een betere kwaliteit heeft en ze langer leven. Maar laten we eerlijk zijn, als wij als consument het niet kopen, kan de boer het niet produceren. De invloed van jou als consument is daarmee enorm groot, des te meer als je vervolgens ook je vrienden, collega’s en buren er mee inspireert.

FoodVia en vlees

FoodVia is dus niet tégen vlees. Wel zijn we voor het sluiten van kringlopen, voor lokale voeding en voor het eten van méér groenten. Zeker met dat laatste is in relatie tot gezondheid, in ons land grote winst te behalen! We plaatsen groenten in de hoofdrol en maken het eenvoudig en aantrekkelijk om lokale producten en meer groenten te eten, zowel bij het ontbijt, de lunch als het diner. Het vlees dat je bij ons eet komt altijd van een lokale boer. We kiezen hierin voor vooruitstrevende boeren, waar mogelijk die werkt in een gesloten kringloopsysteem. Denk nu niet dat ik dit verhaal vertel om voor eigen parochie te preken. De reden dat ik FoodVia heb ik opgericht, is juist om mensen op een aantrekkelijke manier mee te nemen in het verhaal achter ons eten. Ik denk dat het anders kan en ook moet om voor volgende generaties wat moois na te laten. FoodVia is er omdat ik graag onderdeel ben van de oplossing!

Annelies